Biografia

Magdalena Więcek (1924-2008), jedna z najwybitniejszych polskich, powojennych rzeźbiarek, urodziła sięw Katowicach. Klimat Górnego Śląska, w którym się wychowywała, miałogromne znaczenie dla jej wyborów estetycznych oraz wykorzystywania industrialnych materiałów, z którymi eksperymentowała w swojej twórczości. Doświadczenie dorastania w robotniczym mieście oraz oglądania na własne oczy zniszczeń, jakie dokonała wojna, ukształtowało jej artystycznego ducha i odwagę w podejmowaniu ryzyka. Dla Więcek sztuka była sferą wolności i to ona pomagała jej w podróżowaniu w czasach, gdy niełatwo było zdobyć paszport.

Artystka stworzyła indywidualny język wypowiedzi artystycznej, który był równocześnie abstrakcyjny i ponadczasowy, ale także odpowiadał współczesnym problemom, prowokował skojarzeniami i próbował rozliczać się z trudnymi wspomnieniami. Aby zrozumieć jej wyjątkowy styl, znaczenie jej odkryć dla sztuki oraz kryjącą się za nimi filozofię, należy przyjrzeć się jej twórczości w kontekście burzliwej historii XX wieku.

Na temat dzieciństwa artystki zachowało się niewiele informacji. Jej wczesne, przedwojenne prace wskazują na zainteresowanie malarstwem, które kontynuowała później do końca swojego życia oraz które sprawiło, że zdecydowała się na studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Sopocie, gdzie prawie natychmiast przeniosła się na Wydział Rzeźby. Jej profesor, Marian Wnuk opierał swoje nauczanie na przedwojennym, tradycyjnym programie skupionym na związku rzeźby z architekturą oraz monumentalnych, klasycyzujących realizacjach. Jego statyczny styl, będący kontynuacją twórczości Tadeusza Brayera, nie przystawał do otaczającej młodych studentów rzeczywistości powojennej, podobnie jak jego konserwatywne sposoby nauczania. Magdalena Więcek, tak samo jak inni artyści z tzw. Szkoły Sopockiej, zachowała dużą autonomię w swojej twórczości, rozwijała eksperymentalne techniki do wyrażania indywidualnej, subiektywnej prawdy o otaczającym ją świecie. Artystka była prekursorką sztuki niefiguratywnej w rzeźbie, za którą szczególnie cenili ją ówcześni krytycy – Porębski i Tesseyer.

Więcek debiutowała w latach 50-tych razem z innymi kobietami rzeźbiarkami (m.in. Aliną Szapocznikow oraz Aliną Ślesińską), prezentując światu zupełnie nowy styl -figuratywny, ekspresyjny, pełen emocji i liryzmu. Jej twórczość tamtych lat wyraźnie odcinała się od doktrynalnej, propagandowej sztuki socrealizmu. Jedną z pierwszych wystaw, na których zaprezentowana jej rzeźby była słynna Ogólnopolska Wystawa Młodej Plastyki w warszawskim Arsenale w 1955 roku. Od tamtej pory artystka mieszkała w Warszawie, która stała się źródłem jej inspiracji i pozostała nim do końca życia, mimo że ta mieszkała także w Berlinie, Paryżu czy Nowym Jorku. Wkrótce poślubiła Mariana Wnuka, z którym łączyła ją artystyczna więź, mimo że oboje zachowywali indywidualny rys i dynamikę twórczą. Wraz z całym powojennym pokoleniem artystów łączyło ich zainteresowanie egzystencjalizmem oraz próby znalezienia nowego języka wypowiedzi artystycznej.

W początkowej fazie swojej twórczości Więcek łączyła inspiracje sztuką klasycyzującą z zainteresowaniami fantastycznymi wyobrażeniami pochodzącymi z kultur neolitycznych czy Eskimosów. Ważnym odniesieniem dla jej prac była działalność przedwojennych awangardzistów. W rzeźbach Więcek można doszukiwać się reminiscencji stylu Dunikowskiego, formizmu Pronaszki, konstruktywizmu Grupy AR czy neoplastycyzmu Strzemińskiego i Kobro. Jej kompozycje charakteryzowały się ekspresyjną deformacją, niosły w sobie pierwiastek egzystencjalizmu i przemawiały bezpośrednio do emocji odbiorcy. Rzeźby Więcek nigdy nie naśladowały rzeczywistości, nie odnosiły się do niej w sposób mimetyczny. Raczej wskazywały na jej pragnienie wyjścia w otwartą przestrzeń, kształtowania rzeźby w sposób monumentalny, czy zainteresowanie masą i przestrzenią, co zbliżało jej twórczość do działalności Chillidy czy Ernsta. Swoje rewolucyjne działania Magdalena Więcek rozpoczęła indywidualną wystawą w 1958 r. w Galerii Krzywe Koło w Warszawie. Miejsce to było jedną z pierwszych niezależnych galerii w powojennej Polsce, prowadzonym przez artystów, z Marianem Boguszem na czele. Krzywe Koło jako eksperymentalna galeria organizowało wystawy najbardziej progresywnym artystom, natomiast jako klub zrzeszało intelektualistów z różnych dziedzin skupionych wokół prób definiowania “nowoczesności”.

Wystawa Więcek w Krzywym Kole jest świetnym przykładem nowego, eksperymentalnego myślenia o sztuce, które bliskie było twórcom galerii w latach 50-tych. Artystka pokazała tam prace, które zupełnie wyłamywały się z realistycznej konwencji – jej figury były poobdzierane, uproszczone, zdeformowane czy zindustrializowane. W kolejnych latach artystka wystawia w Galerii Krzywe Koło jeszcze kilkukrotnie, a jej prace często zestawiane były z obrazami Stefana Gierowskiego. Magdalena Więcek nie poprzestała tylko na środowisku warszawskim. Jej twórczość miała kluczowe znaczenie dla definiowania nowej sztuki współczesnej w Centralnej Europie. Artystka mówiła biegle po francusku i niemiecku, uczestniczyła w wielu pokazach zagranicznych, a jej prace trafiły do kolekcji w całej Europie i w Stanach Zjednoczonych. Więcek łatwo nawiązywała kontakty z innymi artystami i krytykami, była znana z niezwykłej charyzmy oraz wielkoduszności. Artystka robiła wszystko, aby zdobywać materiały do realizacji swoich eksperymentalnych prac w czasach, kiedy wszystkie towary były reglamentowane. Pracowała regularnie – codziennie przychodziła do pracowni, aby zmieniać swoje idee w dzieła sztuki. Jej pracownia była połączeniem laboratorium i warsztatu rzemieślniczego, w którym wszystko uporządkowane było według określonego planu dnia. Więcek zaczynała pracę wcześnie rano, bo jak mówiła, poranki służyły jej kreatywności. Natomiast wieczorami oddawała się życiu towarzyskiemu i intelektualnemu – w swojej pracowni często urządzała imprezy, organizowała wernisaże nawet dla pojedynczych prac. Ona jako osoba, jej dom i pracownia stały się centrum życia artystycznego Warszawy w latach 50-tych. Z czasem osiągnęła dużą rozpoznawalność także zagranicą, co pozwoliło jej na prowadzenie pracowni w najważniejszych centrach sztuki w Europie i Stanach Zjednoczonych, gdzie doświadczyła większej swobody twórczej i mogła rozwijać swoje idee.

W roku 1965 artystka wzięła udział w Biennale Form Przestrzennych w Elblągu, które współorganizowała z Marianem Boguszem. Więcek zaprezentowała tam abstrakcyjne rzeźby w plenerze, które składały się z ażurowych, metalowych konstrukcji – niezwykle lekkich, sprawiających wrażenie ruchu, ekspresyjnych, a zarazem rytmicznych. Artystka kontynuowała tę nowatorską konwencję rzeźbiarską w swoich kolejnych pracach.

Współcześnie spuścizna po Magdalenie Więcek jest nadal żywa i aktualna. Jej prace emanują ponadczasową, uniwersalną poetyką i finezją, a eksperymenty formalne, jakich dokonywała nadal zadziwiają. Więcek była wyjątkową rzeźbiarką, jedną z najważniejszych postaci w polskiej sztuce neo awangardowej, a także jej ambasadorką za granicą i wybitnym pedagogiem.